Polityka międzynarodowa

Podczas gdy wiele państw stara się obecnie zacieśniać więzy międzynarodowej współpracy, inne rozpadają się pod wpływem wewnętrznych sił odśrodkowych.

W1945 roku, kiedy powstawała Organi­zacja Narodów Zjednoczonych, należało do niej pięćdziesiąt państw. Obecnie liczba krajów-członków ONZ wzrosła do 187 i cią­gle się zwiększa.

Państwa i narody

Państwo to nie to samo co naród. Państwo to orga­nizacja polityczna obejmująca swym zasięgiem określone granicami terytorium i wszystkich za­mieszkujących je ludzi - jego obywateli. Charak­terystyczną cechą państwa jest centralna władza, zarówno ustanawiająca prawa, jak i stojąca na ich straży. Państwo wymaga lojalności i posłuszeń­stwa od swoich obywateli, zarówno w systemach demokratycznych, jak i totalitarnych.

Natomiast naród to wspólnota ludzi posługują­cych się tym samym językiem, mających wspól­nych przodków, historię i kulturę. Duma z przyna­leżności do określonego narodu określana jest zwykle jako patriotyzm. Wiele państw zamiesz­kanych jest przez wiele narodów lub grup etnicz­nych. Ta wielonarodowość bardzo wyraźnie zazna­czyła się po upadku Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, kiedy ze starego, wielo­narodowego molocha wyłoniło się wiele nowych państw. Koniec silnie scentralizowanego systemu sprawowania władzy spowodował wiele konflik­tów o podłożu nacjonalistycznym. Kolonie są terytoriami zarządzanymi przez obce państwa. Na przykład Gujana Francuska jest terytorium zależnym od Francji. Polityką zagra­niczną tej kolonii kieruje francuskie ministerstwo spraw zagranicznych. Uznanie państwa i jego status

Niepodległe państwa należą do wspólnoty mię­dzynarodowej, wymieniają ambasadorów i mogą stać się członkami Organizacji Narodów Zjedno­czonych. Państwo nie uznawane przez inne pań­stwa na świecie nie może normalnie funkcjono­wać. Na przykład w czasach apartheidu Republika Południowej Afryki próbowała na swoim teryto­rium wyznaczyć kilka obszarów dla rdzennych mieszkańców Afryki. Cztery z nich - Bophutswana, Ciskei, Transkei i Venda - zostały ogłoszone nie­podległymi państwami. Jednak inne kraje uznały, że są to twory zależne od RPA, będące efektem po­lityki segregacji rasowej prowadzonej przez rząd RPA, i nie uznały tych czterech „państw" za pod­mioty polityki międzynarodowej.

Niepodległe państwa mają też pewne obowiąz­ki. Przede wszystkim nie mogą występować zbroj­nie przeciwko innym państwom. Poza tym zobo­wiązane są do przestrzegania innych reguł prawa międzynarodowego, np. prawa do swobodnego przemieszczania się, czy też prawa morskiego, obo­wiązującego wszystkie statki poruszające się poza granicami własnych wód terytorialnych.

Niepodległe państwa nie są jedynymi podmio­tami na scenie światowej polityki. Oprócz nich zna­czącą rolę odgrywają też inne organizacje spo­łeczne i polityczne. Na przykład, Organizacja Wyzwolenia Palestyny (OWP) jest jednym z głów­nych podmiotów politycznych w stosunkach mię­dzynarodowych na Bliskim Wschodzie. OWP dla­tego odgrywa tak ważną rolę, gdyż reprezentuje ona 6 milionów Palestyńczyków na całym świecie (z czego 2,5 min ma status uchodźców).

Wpływ na politykę światową wywierają też ta­kie instytucje, jak Kościoły, organizacje studenc­kie i inne organizacje pozarządowe, na przykład Czerwony Krzyż, Amnesty International oraz inne mniejsze organizacje i ruchy społeczne. Niewąt­pliwie elementem polityki światowej są też wiel­kie ponadnarodowe, albo międzynarodowe korpo­racje. Niektóre z nich są tak duże, że zatrudniają więcej ludzi niż niejedno państwo ma obywateli. Również ich dochody porównywalne są z budże­tami niektórych mniejszych państw.

Przykładem takiego przedsiębiorstwa może być American ITT Corporation (wielka firma specjali­zująca się w budowie i eksploatacji sieci teleko­munikacyjnych). Była ona tak potężna, że w latach sześćdziesiątych prowadziła samodzielną politykę w stosunku do Chile.

Istotną rolę w globalnej polityce odgrywają re­gionalne organizacje gospodarcze i polityczne. Do największych ciał tego typu należą Unia Europej­ska, Sojusz Panamerykański, Organizacja Jedności Afrykańskiej (OJA) oraz organizacja Krajów Eks­porterów Ropy Naftowej (OPEC).

Polityczne potęgi

Pojęcie siły wciąż pojawia się w różnych formach w języku polityki. Mówi się o mocarstwach i o kra­jach słabych, o równowadze sił itd. Miarą „potę­gi" danego kraju są jego możliwości, zwłaszcza te wynikające z warunków naturalnych i posiadanych surowców, skuteczności jego organizacji i spraw­ności ustroju politycznego.

Na politykę zagraniczną danego państwa wiel­ki wpływ ma jego wielkość i położenie. Pełna wo­jen i bitew historia Polski i Niemiec w nieodłącz­ny sposób wiąże się z ich położeniem na samym środku wielkiej Niziny Europejskiej - w szerokim korytarzu, którym w historii migrowały całe naro­dy i maszerowały armie. Ogromne obszary nie­których państw - najlepszym przykładem jest tutaj Rosja, która ma 17 min km kwadratowych po­wierzchni - pozwalają skutecznie opierać się wszel­kim najazdom.

Bogactwa naturalne są kolejnym czynnikiem decydującym o potędze państwa. Istotne jednak jest nie tyko to, jak bogate są złoża, ale też to, w ja­ki sposób państwa potrafią ten swój atut wykorzy­stać na arenie międzynarodowej. Charakterystycz­nym przykładem politycznego wykorzystania bogactw naturalnych były działania krajów OPEC, które w 1973 roku ogłosiły embargo na dostawy ropy naftowej do USA i ich sojuszników, co spo­wodowało czterokrotny wzrost cen tego surowca na światowych rynkach. Odbiło się to na całej świa­towej gospodarce i od tego czasu z krajami tymi muszą się liczyć wszystkie inne państwa.

Wyznacznikiem potęgi jest też liczba ludności danego państwa. Chiny i Indie to dwa rozwijające się kraje, które zaliczane są do światowych mo­carstw głównie ze względu na ogromną liczbę mieszkańców. Jednak, aby być tzw. supermocar­stwem, takim jak np. USA, nie wystarczy mieć wielu mieszkańców, czy dostęp do bogactw natu­ralnych. Potrzebna jest kombinacja wszystkich tych elementów oraz potęga militarna, czyli wielka i do­skonale uzbrojona armia, a także sprzyjający układ sił politycznych na całym świecie. Potęga państwa bowiem tworzy się przede wszystkim w odniesie­niu do globalnych procesów polityczno-gospodar­czych. Ośrodki władzy przesuwają się, jedne tracą na znaczeniu, inne zyskują wpływy.